馃尡馃寑 Akademia Miejskiej Odporno艣ci

Joanna Erbel, Tomasz Janas, Rafa艂 Krenz, Alicja W贸jcik 19.02.2024

Raport Akademia Miejskiej Odporno艣ci. Podr臋cznik dobrych praktyk pokazuje, w jaki spos贸b budowa膰 odporno艣膰 mniejszych miast w oparciu o zasoby, kt贸rymi operuj膮. Stawiamy tez臋, 偶e to mniejsze miasta mog膮 sta膰 si臋 pionierami sprawiedliwej transformacji i innowacyjnego podej艣cia do rozwoju lokalnego oraz lokalnej to偶samo艣ci.聽

Zapraszamy was do poznania czterech gmin G贸rno艣l膮sko-Zag艂臋biowskiej Metropolii: Bierunia, Piekar 艢l膮skich, Siemianowic 艢l膮skich oraz Tarnowskich G贸r. Ka偶da z gmin opowiada poprzez ten raport unikaln膮 opowie艣膰 鈥 o swoich mo偶liwo艣ciach, zasobach i marzeniach.

Modelowe rozwi膮zania sp贸艂dzielni rozwojowych

W podr臋czniku dobrych praktyk znajdziecie r贸wnie偶 propozycje sp贸艂dzielni rozwojowych modelowanych pod potrzeby ka偶dej z gmin, kt贸re opisujemy pokr贸tce poni偶ej.

W przypadku Bierunia jest to Grindelia 鈥 sp贸艂dzielnia rozwojowa GZM, maj膮ca na celu rekultywacj臋 teren贸w poprzemys艂owych i rewitalizacj臋 nieu偶ytkowych, poprzez 艂膮czenie si艂 r贸偶nych podmiot贸w. W艣r贸d os贸b za艂o偶ycielskich znalaz艂yby si臋: gmina Bieru艅, Metropolia GZM oraz Muzeum Miejskie w Bieruniu (w organizacji). G艂贸wnym obszarem dzia艂alno艣ci sp贸艂dzielni by艂aby rekultywacja teren贸w poprzemys艂owych, troska bior贸偶norodno艣膰, odpowiedzialne zarz膮dzanie terenami zieleni. Pierwszym jest zadaniem by艂aby rekultywacja Paciorkowc贸w. Sp贸艂dzielnia powo艂a艂aby tak偶e zesp贸艂 konsultacyjny ds. przyrodniczych. W ten spos贸b, Grindelia b臋dzie chroni膰 interes os贸b przyrodniczych.

W Piekarach 艢l膮skich proponujemy sp贸艂dzielni臋 gastronomiczn膮 prowadzon膮 przez m艂odych dla m艂odych. Sp贸艂dzielnia by艂aby powo艂ana przez Urz膮d Gminy Piekary 艢l膮skie, sp贸艂dzielni臋 socjaln膮 鈥淶ak膮tek Pomocy鈥, aktywne m艂ode osoby oraz lokalne stowarzyszenia. Sp贸艂dzielnia stworzy艂aby miejsce do sp臋dzania wolnego czasu po szkole i po pracy oraz wykorzysta艂aby istniej膮c膮 ju偶 energi臋 m艂odych mieszka艅c贸w i mieszkanek. Mog艂aby dzia艂a膰 w jednym lokalu albo dodatkowo prowadzi膰 sie膰 food truck贸w. Wsparcia kapita艂owego mogliby dostarczy膰 mieszka艅cy i mieszkanki miasta, kt贸rzy zainwestowaliby swoje oszcz臋dno艣ci w to, aby ich miasto o偶y艂o.

W Siemianowicach 艢l膮skich rekomendujemy sp贸艂dzielni臋 rewitalizacyjn膮, kt贸ra wykorzysta艂aby potencja艂 przyrodniczy miasta, np. wsp贸艂pracuj膮c z RODami. W艣r贸d os贸b za艂o偶ycielskich mog艂yby znale藕膰 si臋: Urz膮d Gminy, Siemianowickie Centrum Kultury oraz inne lokalne organizacje pozarz膮dowe. W ramach pilota偶u sp贸艂dzielnia mog艂aby stworzy膰 miejsce, w kt贸rym odbywa艂yby si臋 wydarzenia edukacyjne oraz przekaza膰 teren na prototypowanie ciekawych pomys艂贸w na obszar zieleni. W Siemianowicach s膮 ju偶 pomys艂y, wiedza i odpowiednia energia - warto wi臋c je wykorzysta膰 do o偶ywienia miasta.聽

Natomiast w Tarnowskich G贸rach proponujemy Sp贸艂dzielni臋 Tarmilo, w miejscu dawnego zak艂adu przemys艂u odzie偶owego, kt贸ra stworzy艂aby centrum aktywno艣ci spo艂ecznej i zapewni艂aby przestrze艅 dla licznych tarnog贸rskich organizacji. W艣r贸d os贸b za艂o偶ycielskich sp贸艂dzielni mog艂yby znale藕膰 si臋: Urz膮d Miejski, Stowarzyszenie Mi艂o艣nik贸w Ziemi Tarnog贸rskiej, Muzeum w Tarnowskich G贸rach, Tarnog贸rskie Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku. G艂贸wnym celem by艂oby w艂膮czenie nowych mieszkanek i mieszka艅c贸w miasta jako nap臋du rozwojowego miasta. Sp贸艂dzielnia 艂膮czy艂aby wi臋c 鈥瀗owych鈥 i 鈥瀞tarych鈥 mieszka艅c贸w i mieszkanki, czyli 鈥瀙nioki鈥, 鈥瀔rzoki鈥 i 鈥瀙toki鈥.

Akademia Miejskiej Odporno艣ci wypracowuje rekomendacje

W kolejnym rozdziale raportu przedstawiamy rekomendacje dla dzia艂ania Metropolii GZM. Zach臋camy do tego, aby:

Pracowa膰 na lokalnych potencja艂ach i zasobach

Rozumiemy przez to wspieranie odwa偶nych i 偶yczliwych aktor贸w danej spo艂eczno艣ci. Przekonujemy, 偶e sukces mniejszych gmin zale偶y w du偶ej mierze od kolektywnego przyw贸dztwa oraz dobrego przep艂ywu informacji pomi臋dzy stronami. Zadaniem lider贸w i liderek jest dbanie o komfort os贸b chc膮cych dzia艂a膰 oraz ochrona i mobilizacja ich potencja艂u.聽

Wykorzysta膰 potencja艂 wsp贸艂pracy, doceniaj膮c to, co ma si臋 najbli偶ej

Czasem zamiast szukania innowacji i przyk艂ad贸w p艂yn膮cych z odleg艂ych du偶ych miast, warto zwr贸ci膰 si臋 ku lokalnym pomys艂om i rozwi膮zaniom, a nast臋pnie zach臋ci膰 do dzielenia si臋 wiedz膮 wewn膮trz Metropolii GZM. Aby d膮偶y膰 do tego celu, zach臋camy zatrudnienie osoby, kt贸ra zajmowa艂aby si臋 艂膮czeniem potencja艂贸w projektowych i os贸b w r贸偶nych gminach GZM-u.

Docenia膰 spontaniczno艣膰 鈥 zapewnia膰 czas na my艣lenie pozaprojektowe

Si艂a GZM to nie tylko wsp贸lna praca, ale tak偶e kultywowanie dawnych oraz nowych tradycji. Nale偶y dba膰 zar贸wno o intelektualne inspiracje, jak i o przestrze艅 na bezinteresowne, tw贸rcze my艣lenie. Tu rekomendujemy mi臋dzy innymi stworzenie kalendarza wsp贸lnych cyklicznych 艣wi膮t dla GZM.聽

Inwestowa膰 w sp贸艂dzielnie rozwojowe GZM-u 鈥 wykorzysta膰 si艂臋 terytorium

Aby w pe艂ni wykorzysta膰 powy偶sze potencja艂y i rekomendacje, potrzebne jest systemowe i finansowe wspieranie wsp贸lnych cel贸w. Widzimy w GZM-ie mo偶liwo艣膰 wspierania mniejszych gmin w osi膮ganiu ich strategicznych cel贸w oraz budowaniu i rozwijaniu kompetencji, z kt贸rych mo偶e korzysta膰 ca艂a spo艂eczno艣膰 GZM-u. W tym podrozdziale opisujemy potencja艂 na stworzenie funduszu na rozw贸j GZM-owych sp贸艂dzielni rozwojowych.

Pisa膰 histori臋 dla przysz艂ych pokole艅 鈥 tworzy膰 archiwum

Rekomendujemy wsp贸ln膮 przestrze艅 dla informacji o projektach realizuj膮cych strategiczne zadania GZM. W ten spos贸b pielegnowana b臋dzie r贸wnie偶 pami臋膰 historyczna oraz systemowe d艂ugoterminowe uczenie si臋 na podstawie do艣wiadcze艅 wcze艣niejszych pokole艅.


Zasady budowania miejskiej odporno艣ci

W ostatnim rozdziale raportu pokazujemy jak dzia艂a膰 na podstawie zasad budowania miejskiej odporno艣ci.

Dekalog miejskiej odporno艣ci

  1. Zmapowa膰 potencja艂y i dowiedzie膰 si臋, z kim mo偶na dzia艂a膰
  2. Mie膰 cel, kt贸ry jest zwizualizowany聽
  3. Okre艣li膰 jednostk臋 lidersk膮
  4. Budowa膰 odporno艣膰, tworz膮c sieci聽
  5. Dba膰 o przep艂yw informacji
  6. Dba膰 si艂臋 g艂osu tym, kt贸rzy chc膮 dalej dzia艂a膰
  7. I艣膰 za energi膮 (I), czuli pracowa膰 z tymi, kt贸rzy maj膮 na to ochot臋
  8. I艣膰 za energi膮 (II), czyli dzia艂a膰 zwinnie
  9. Szuka膰 wsparcia w najbli偶szej okolicy
  10. Celebrowa膰!

Fundamenty miejskiej odporno艣ci

Opisujemy r贸wnie偶 cztery najwa偶niejsze wynikaj膮ce z naszych dzia艂a艅 obszary dla budowania miejskiej odporno艣ci. S膮 to:
  • wsp贸lnota
  • historia / kontekst
  • komunikacja / dialog
  • kultura / przysz艂o艣膰

Wsp贸lnota to wszyscy aktorzy 偶ycia spo艂ecznego. Patrzymy na wsp贸lnot臋 bardzo szeroko odwo艂uj膮c si臋 do wizji 艣wiata jak go postrzegamy, kiedy m贸wimy o tym, co dla nas wa偶ne. Znajduj膮 si臋 wi臋c w niej zar贸wno ludzie, przyroda, jak i duchy miejsca

Historia / kontekst to dziedzictwo materialne, jak i niematerialne. To naros艂y przez poprzednie lata, wieku i tysi膮clecia kontekst, w kt贸rym dzia艂amy. S膮 to zar贸wno te wymiary dziedzictwa, kt贸re uwznio艣lamy i z kt贸rych jeste艣m dumne i dumni, jak i sprawy oraz obiekty, od kt贸rych odwracamy wzrok.

Komunikacja / dialog to przestrze艅 na rozmow臋 o tym, co wa偶ne. W ten spos贸b powstaj膮 narracje (lub podejmowane s膮 decyzje), kt贸ra tworz膮 podstawy do wsp贸lnego dzia艂ania. Uwzgl臋dniaj膮 g艂osy os贸b, kt贸re m贸wi膮 we w艂asnym imieniu (reprezentuj膮 prywatne interesy, jak i interesy danej grupy), jak i stworz膮 przestrze艅 dla tych, co g艂osu w danym momencie nie maj膮.

Kultura / przysz艂o艣膰 to obszar, kt贸ry odnosi do kolejnych dzia艂a艅, kt贸re s艂u偶膮 przybli偶eniu lepszej przysz艂o艣ci. Opiera si臋 na za艂o偶eniu, 偶e dziedzictwo materialne i niematerialne nie nale偶y wy艂膮cznie do przesz艂o艣ci, ale r贸wnie偶 tworzymy je w danym momencie historycznym (czyli teraz). Kultur臋 i tradycj臋 odtwarzamy i przypominamy, sle r贸wnie偶 bie偶膮co tworzymy. Zach臋camy tutaj do zadania sobie pytania aby艣my byli 鈥渄obrymi przodkami鈥 i 鈥渄obrymi przodkiniami鈥)

Spirala miejskiej odporno艣ci

Powy偶sze cztery obszary tworz膮 matryc臋 dla spiralnego ruchu pog艂臋biania miejskiej odporno艣ci. Przechodz膮c od wsp贸lnoty, przez histori臋/kontekst, do przestrzeni dialogu powstaj膮 zal膮偶ki wizji przysz艂o艣ci, kt贸re buduj膮 lokaln膮 odporno艣膰. Ka偶dy cykl spirali daje szans臋 na dalsze poszerzanie wsp贸lnoty, pog艂臋bianie rozumienia historii i kontekstu, w kt贸rym si臋 poruszamy.



Za pomoc膮 spirali pokazujemy dzia艂ania na rzecz miejskiej odporno艣ci w sze艣ciu cyklach przedstawiaj膮c rol臋 ka偶dego z fundament贸w w danym cyklu. Nast臋pnie opisujemy owe cykle na przyk艂adzie Sp贸艂dzielni rozwojowej Grindelia.

呕yczymy mi艂ej lektury i powodzenia w budowaniu miejskiej odporno艣ci w Waszych ma艂ych ojczyznach!



Niniejszy raport jest podsumowaniem Akademii Miejskiej Odporno艣ci, czyli wsp贸lnego projektu CoopTech Hub i G贸rno艣l膮sko-Zag艂臋biowskiej Metropolii (GZM), skierowanego do mniejszych (poni偶ej 100 tys. mieszkanek i mieszka艅c贸w) gmin le偶膮cych na terenie metropolii. Celem Akademii by艂o przybli偶enie idei miejskiej odporno艣ci oraz wyposa偶enie lokalnych lider贸w i liderek w narz臋dzia do tworzenia rozwi膮za艅, kt贸re pozwol膮 odpowiedzie膰 na wyzwania, z kt贸rymi zmagaj膮 si臋 gminy, zar贸wno w kontek艣cie problem贸w lokalnych, jak i globalnych.